ភ្នំពេញ៖ ជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ មានប្រវត្តិដ៏យូរលង់ និងស្មុគ្រស្មាញ ប៉ុន្តែភាពតានតឹងនាពេលថ្មីៗនេះ បានដុតភ្លើងកំហឹងឡើងវិញ ដោយសោកនាដកម្មនៃការបាត់បង់ជីវិតរបស់ទាហានខ្មែរម្នាក់ កាលពីថ្ងៃទី២៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥។
ឧប្បត្តិហេតុនេះបានបង្កើនបញ្ហាដែលអូសបន្លាយជាយូរមកហើយ ជាមួយភាពផុយស្រួយនៃទំនាក់ទំនង និងជម្លោះប្រដាប់អាវុធរវាងប្រជាជាតិទាំងពីរ។
ខណៈពេលដែលជម្លោះប្រាសាទព្រះវិហារធ្លាប់បំផ្លាញទិដ្ឋភាពការទូត ការស្លាប់នាពេលថ្មីៗនេះបានក្លាយជាចំណុចមួយ ដែលគំរាមកំហែងដល់អស្ថិរភាពក្នុងតំបន់ម្តងទៀត។
ក្នុងសិក្ខាសាលាមួយដែលធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី ១៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០២៥ នៅសណ្ឋាគារ Raffles Hotel Le Royal ក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ បញ្ញវន្ដ អ្នកបង្កើតគោលនយោបាយ និងអ្នកជំនាញបានប្រមូលផ្តុំគ្នាដើម្បីពិភាក្សាអំពីអនាគតនៃទំនាក់ទំនងកម្ពុជា-ថៃ និងស្វែងរកផ្លូវឆ្ពោះទៅរកសន្តិភាព និងស្ថិរភាព។
សិក្ខាសាលានេះមានចំណងជើងថា «ទំនាក់ទំនងកម្ពុជា-ថៃ៖ ឆ្ពោះទៅរកសន្តិភាព និងស្ថិរភាពអ្នកជិតខាង និងតំបន់» ត្រូវបានរៀបចំរួមគ្នាដោយមជ្ឈមណ្ឌលកម្ពុជាសម្រាប់ការសិក្សាក្នុងតំបន់ (CCRS) និងមជ្ឈមណ្ឌល Konrad Adenauer Stiftung (KAS) កម្ពុជា។
លោក ពូ សុធីរៈ ទីប្រឹក្សាជាន់ខ្ពស់នៃមជ្ឈមណ្ឌលកម្ពុជាសម្រាប់ការសិក្សាថ្នាក់តំបន់ និងជាសហអ្នកនិពន្ធប្រាសាទព្រះវិហារ៖ ការណែនាំអំពីជម្លោះកម្ពុជា-ថៃ និងដំណោះស្រាយរបស់ខ្លួន អំពាវនាវឱ្យមានការវិលត្រឡប់ទៅរកគោលនយោបាយព្រំដែនបើកចំហ និងសហប្រតិបត្តិការមុនពេលមានជម្លោះ។
លោកសង្កត់ធ្ងន់លើសារៈសំខាន់នៃការស្តារទំនុកចិត្ត និងការយោគយល់គ្នារវាងប្រទេសទាំងពីរ ដោយផ្តោតលើការគោរពគ្នាទៅវិញទៅមក ហើយជំរុញឱ្យភាគីទាំងពីរជៀសវាងការផ្តោតលើសង្គ្រាមព័ត៌មាន ឬភាពខុសគ្នាក្នុងការដោះស្រាយជម្លោះ។
លោក សុធីរៈ បានថ្លែងថា៖ «គ្រាន់តែបើកច្រកព្រំដែនទាំងអស់ឡើងវិញ ហើយស្តារទំនុកចិត្ត និងការយោគយល់គ្នាឡើងវិញ ដោយផ្អែកលើការគោរពគ្នាទៅវិញទៅមក។ ច្រានចោលព័ត៌មានក្លែងក្លាយនេះ ព័ត៌មានមិនពិតនេះ អ្វីក៏ដោយដែលហៅថា សេចក្តីថ្លែងការណ៍យកត្រូវតែឯងពីភាគីទាំងពីរ»។
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយការនិយាយគឺងាយស្រួលជាងការនិយាយ។ លោក សុធីរៈ បាននិយាយថា មានអ្នកចង់ឱ្យកម្ពុជា និងថៃបែកគ្នាបែបនេះបង្កើតភាពវេទនាពីភាគីទាំងសងខាង។
លោកទទួលស្គាល់ថា មានតួអង្គខាងក្រៅ ឬបុគ្គលដែលទទួលបានផលប្រយោជន៍ពីការមើលឃើញប្រទេសទាំងពីរនៅតែបែកបាក់គ្នា និងមានជម្លោះ។
ប្រវត្តិនៃជម្លោះ និងជាតិនិយម
លោក ប៉ូ សូវីនដា នាយកមជ្ឈមណ្ឌលសិក្សាអាស៊ីអាគ្នេយ៍ នៃសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ បានលើកឡើងពីឫសគល់ប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ស៊ីជម្រៅនៃជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ដែលកំពុងតែកើតមាន។
ថ្លែងក្នុងសិក្ខាសាលានេះ លោក ប៉ូ សូវីនដា បានសង្កត់ធ្ងន់ថា ការស្វែងយល់ពីអតីតកាល ជាពិសេសសន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម សម័យអាណានិគមឆ្នាំ ១៩០៤ និង ១៩០៧ គឺជាកត្តាចាំបាច់ក្នុងការដឹងច្បាស់ពីភាពតានតឹងបច្ចុប្បន្នរវាងប្រជាជាតិទាំងពីរ។
នៅឆ្នាំ ១៩៦២ តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) បានសម្រេចយល់ព្រមលើអធិបតេយ្យភាពរបស់កម្ពុជាលើប្រាសាទ ប៉ុន្តែតំបន់ជុំវិញប្រហែល ៤,៦ គីឡូម៉ែត្រក្រឡានៅតែជំទាស់។
លោក ប៉ូ សូវីនដា បាននិយាយថា៖ «ការកើនឡើងនៃកម្លាំងជាតិនិយមនៅក្នុងប្រទេសទាំងពីរបានធ្វើឱ្យស្ថានការណ៍កាន់តែអាក្រក់ទៅៗ ដោយសំអាងលើកត្ដាប្រវត្តិសាស្ត្រដើម្បីប្រមូលផ្តុំការគាំទ្រក្នុងស្រុក»។
លោកក៏បានសង្កត់ធ្ងន់ថា៖ «ទីតាំងនៃជម្លោះបច្ចុប្បន្នឆ្លុះបញ្ចាំងពីការខ្វែងគំនិតគ្នាជាបន្តបន្ទាប់លើអធិបតេយ្យភាពទឹកដី ដោយបញ្ជាក់ពីភាពស្មុគស្មាញនៃការដោះស្រាយជម្លោះទាំងនេះ»។
លោក សុធីរៈ បានបញ្ជាក់ថា បរិបទប្រវត្តិសាស្ត្រគឺជាគន្លឹះក្នុងការស្វែងយល់ពីមូលហេតុនៃជម្លោះដែលកាន់តែស្មុគស្មាញដោយជាតិនិយមលើភាគីទាំងពីរ។
លោកបានបន្ថែមថា៖ «បញ្ហាមិនមែនត្រឹមតែរឿងទឹកដីទេ វាពាក់ព័ន្ធនឹងនយោបាយ និងអារម្មណ៍ជាច្រើន»។
វាជាប់ពាក់ព័ន្ធយ៉ាងជ្រាលជ្រៅជាមួយនឹងកត្តានយោបាយ ដូចជាអធិបតេយ្យភាពជាតិ អភិបាលកិច្ច និងកេរ្តិ៍ដំណែលប្រវត្តិសាស្ត្រ ក៏ដូចជាទិដ្ឋភាពផ្លូវចិត្ត ដូចជាជាតិនិយម មោទនភាព និងប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏រសើបរវាងប្រទេសទាំងពីរ។
ភាពតានតឹងថ្មីៗ និងឥទ្ធិពលរបស់វា
លោក អូន ឆេងប៉រ អ្នកស្រាវជ្រាវគោលនយោបាយ និងជាប្រធានកម្មវិធីនៃ «វេទិកាអនាគត» បានលើកយកការពិភាក្សាអំពីការវិវត្តថ្មីៗជុំវិញជម្លោះព្រំដែន។
ឧប្បត្តិហេតុដែលបង្កឱ្យមានភាពតានតឹងចុងក្រោយបំផុត គឺការស្លាប់ទាហានកម្ពុជា ជាការរំឭកយ៉ាងច្បាស់អំពីភាពផុយស្រួយនៃទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសទាំងពីរ។
លោក ឆេងប៉រ បានកត់សម្គាល់ថា៖ «ការស្លាប់របស់ទាហានខ្មែរម្នាក់បានធ្វើឱ្យខូចខាតយ៉ាងខ្លាំងដល់ទំនាក់ទំនងទ្វេភាគី ប៉ះពាល់ដល់ពាណិជ្ជកម្ម និងជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាជនដែលរស់នៅតាមព្រំដែនទាំងពីរ»។
លោកបានពន្យល់ថា ប្រទេសទាំងពីរបានងាកទៅរកការបង្កើនកម្លាំងយោធានៅតាមព្រំដែនរៀងៗខ្លួន ដែលបង្កើតបរិយាកាសកាន់តែពិបាកប៉ាន់ស្មាន។
ស្ថានការណ៍កាន់តែតានតឹងបាននាំឱ្យជាតិនិយមកើនឡើង ដោយភាគីទាំងសងខាងផ្តល់អាទិភាពលើអធិបតេយ្យភាព និងផលប្រយោជន៍ជាតិដែលគេយល់ឃើញ។
លោក ឆេងប៉រ ក៏បានកត់សម្គាល់ផងដែរថា ការបង្កើនទំនុកចិត្តរបស់កម្ពុជាក្នុងការដោះស្រាយស្ថានការណ៍នេះ មួយផ្នែកដោយសារតែការពង្រឹងផ្នែកយោធា និងភាពជាដៃគូយុទ្ធសាស្ត្រ ជាពិសេសជាមួយប្រទេសចិន បានធ្វើឱ្យការប្រឈមមុខដាក់គ្នានាពេលបច្ចុប្បន្នខុសពីឧប្បត្តិហេតុមុនៗ។
ការសម្រេចចិត្តរបស់កម្ពុជាក្នុងការនាំយកវិវាទទៅកាន់តុលាការ ICJ ត្រូវបានចាត់ទុកជាជំហានវិជ្ជមាន ដោយគូសបញ្ជាក់ពីការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់ប្រទេសចំពោះច្បាប់អន្តរជាតិ។
ទោះយ៉ាងណា លោកបានចង្អុលបង្ហាញពីបញ្ហាប្រឈមនៃអន្តរាគមន៍អន្តរជាតិ ដោយកត់សម្គាល់ថា ថៃមិនទាន់ទទួលយកយុត្តាធិការរបស់ ICJ ទេ។
ស្ថានការណ៍នៅតែធូរស្រាល ដោយលោក ឆេងប៉រ ព្រមានពីសក្ដានុពលនៃភាពតានតឹងអូសបន្លាយ។
លោកបាននិយាយថា៖ «រដ្ឋាភិបាលថៃកំពុងប្រឈមមុខនឹងវិបត្តិស្របច្បាប់ ហើយដែលធ្វើឱ្យមានភាពស្មុគស្មាញដល់ដំណើរការធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្ត។ អនាគតនៃជម្លោះគឺពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងទៅលើការវិវត្តនយោបាយក្នុងស្រុកនៅក្នុងប្រទេសថៃ»។
តួនាទីរបស់សង្គមស៊ីវិល និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ
លោក ឆេងប៉រ ក៏បានលើកឡើងពីតួនាទីដ៏សំខាន់របស់សង្គមស៊ីវិល និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ក្នុងការកាត់បន្ថយភាពតានតឹងរវាងប្រទេសទាំងពីរ។
លោកបានអំពាវនាវឱ្យមានកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរួមមួយដើម្បីកាត់បន្ថយវោហាសាស្ត្រដែលមានការរលាក និងផ្តោតលើការបន្ថយស្ថានការណ៍។
លោកបានចង្អុលបង្ហាញថា ភាពអវិជ្ជមានជាច្រើនជុំវិញជម្លោះបានបង្កើតឡើងដោយព័ត៌មានមិនពិត និងការនិយាយបំផ្លើសក្នុងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ។
លោកបាននិយាយថា៖ «យើងត្រូវបញ្ឈប់វដ្ដនៃការញុះញង់គ្នាទៅវិញទៅមក»។
លោកក៏បានសង្កត់ធ្ងន់ផងដែរអំពីការទទួលខុសត្រូវរបស់ក្រុមហ៊ុនប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គម និងវេទិកាបច្ចេកវិទ្យាធំៗក្នុងការបង្កើតសុន្ទរកថាសាធារណៈ។
លោក ឆេងប៉រ ពន្យល់ថា៖ «យើងត្រូវតែទទួលស្គាល់ថា ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងបណ្ដាញសង្គមដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការបង្កើនភាពតានតឹង។ វេទិកាទាំងនេះផ្តល់មាតិការបស់អ្នកប្រើប្រាស់ដោយផ្អែកលើក្បួនដោះស្រាយ ដែលអាចនាំឱ្យមានការយល់ឃើញជាសាធារណៈកាន់តែមានបន្ទាត់»។
ទាំងលោក ឆេងប៉រ និងលោក សុធីរៈ បានយល់ស្របថា អាទិភាពជាបន្ទាន់គួរតែជាការដកកងកម្លាំងយោធាចេញពីព្រំដែន ដែលអាចឱ្យដំណោះស្រាយការទូតឈានទៅដល់ដំណាក់កាលកណ្តាល។
លោក សុធីរៈ បាននិយាយថា៖ «ជំហានដំបូងឆ្ពោះទៅរកសន្តិភាព គឺការធានាថា យោធាមិនស្ថិតនៅលើព្រំដែន អនុញ្ញាតឱ្យមានកន្លែងសម្រាប់ការទូត» ដោយជំរុញឱ្យប្រទេសទាំងពីរចូលរួមកិច្ចសន្ទនាដោយមិនមានការគំរាមកំហែងពីការកើនឡើងផ្នែកយោធា។
ផ្លូវវែងឆ្ងាយទៅកាន់សន្តិភាព
ដូចដែលអង្គសិក្ខាសាលាបានបញ្ចប់ វាច្បាស់ណាស់ថា មាគ៌ាឆ្ពោះទៅរកសន្តិភាពយូរអង្វែងរវាងកម្ពុជា និងថៃ នៅតែមានបញ្ហាប្រឈម។
វាគ្មិនបានសង្កត់ធ្ងន់លើសារៈសំខាន់នៃការគោរពគ្នាទៅវិញទៅមក ការទំនាក់ទំនងប្រកបដោយតម្លាភាព និងការប្តេជ្ញាចិត្តចំពោះច្បាប់អន្តរជាតិ។
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ពួកគេក៏បានក្រើនរំលឹកផងដែរថា ដំណោះស្រាយណាមួយនឹងតម្រូវឱ្យមានការអត់ធ្មត់ ឆន្ទៈនយោបាយ និងឆន្ទៈក្នុងការទុកការសោកសៅជាប្រវត្តិសាស្ត្រមួយឡែក ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ស្ថិរភាពក្នុងតំបន់។
លោក ឆេង ប៉ បានកត់សម្គាល់ថា៖ «ស្ថានការណ៍មានភាពផុយស្រួយ ប៉ុន្តែមានសញ្ញាវិជ្ជមាន។ ភាគីទាំងពីរនៅតែប្តេជ្ញាចិត្តក្នុងការដោះស្រាយដោយសន្តិវិធី ហើយបណ្តាញទំនាក់ទំនងនៅតែបើកចំហ។ យើងត្រូវចាប់យកឱកាសទាំងនេះ ហើយធ្វើការជាមួយគ្នាដើម្បីធានាថា ភាពតានតឹងនាពេលបច្ចុប្បន្នមិនកើនឡើងទៅជាអ្វីដែលគ្រោះថ្នាក់ជាងនេះ»។
លោក សុធីរៈ ឆ្លុះបញ្ចាំងពីរយៈពេលមុនជម្លោះថ្ងៃទី ២៨ ឧសភា ដែលកម្ពុជា និងថៃមានទំនាក់ទំនងល្អទ្វេភាគី។
លោកចែករំលែករឿងរ៉ាវផ្ទាល់ខ្លួន ដូចជាភាពងាយស្រួលធ្វើដំណើររវាងប្រទេសទាំងពីរ ដែលបង្ហាញថាទំនាក់ទំនងពីមុនគឺបើកចំហ និងគោរពគ្នាទៅវិញទៅមក។
លោកបានថ្លែងថា៖ «Bangkok Airways ហោះហើរ៥ដងក្នុងមួយថ្ងៃទៅភ្នំពេញ ៧ដងទៅសៀមរាប។ តើចង់បានអ្វីទៀត? ទំនាក់ទំនងគឺល្អ»៕